Hoe zit dat?


De positie van pleegouders en gezinshuisouders

Hoe langer een pleegkind in een pleeggezin verblijft, des te belangrijker de rol van de pleegouders wordt in zijn leven. Een pleegkind dat langdurig in een pleeggezin verblijft, kan bijvoorbeeld niet zomaar ergens anders worden geplaatst (1). De band tussen het pleegkind en de pleegouders wordt door de wetgever beschermd. Hoe werkt dat? En hoe zit het eigenlijk met de band van het kind met zijn gezinshuisouders (2)?

Rubriek van Mariska Kramer

Stanley

Stanley (4 jaar) staat onder voogdij van een gecertificeerde instelling en is toen hij twee weken oud was, bij zijn pleegouders Robbert en Hetty komen wonen. Als Jeffrey 3,5 jaar is, wil de gecertificeerde instelling Stanley overplaatsen naar een ander pleeggezin. Volgens de gecertificeerde instelling kunnen Robbert en Hetty vanwege de gedragsproblemen met hun eigen (puber)zoon niet goed genoeg voor Stanley zorgen. Robbert en Hetty zijn het hier niet mee eens.

De gecertificeerde instelling mag Stanley niet overplaatsen zonder instemming van de rechter. Robbert en Hetty hebben aangegeven dat ze het niet eens zijn met de overplaatsing. Zij hebben als pleegouders het blokkaderecht, omdat zij langer dan een jaar voor Stanley zorgen en er sprake is van voogdij. De gecertificeerde instelling moet een verzoek indienen bij de kinderrechter om toestemming te verkrijgen om Stanley over te plaatsen. Robbert en Hetty kunnen zich bij de rechter verweren tegen het verzoek tot overplaatsing. Gezinshuisouders Stel dat Robbert en Hetty de gezinshuisouders zouden zijn geweest van Stanley. Kunnen zij dan ook een beroep doen op het blokkaderecht? Ja, in dit geval mag er vanuit worden gegaan dat Robbert en Hetty ook een beroep kunnen doen op het blokkaderecht. In de wet is namelijk het volgende opgenomen: de voogd mag de verblijfplaats van een kind na een jaar niet beëindigen zonder toestemming van de personen die het kind in hun gezin opvoeden (hier: Robbert en Hetty). Eenvoudig gezegd: Robbert en Hetty verzorgen als gezinshuisouders Stanley als behorende tot hun gezin, langer dan een jaar. De voogd heeft dan toestemming van Robert en Hetty nodig om het verblijf te mogen eindigen. Geven zij die niet, dan moet de voogd toestemming van de rechter zien te verkrijgen. Toch blijkt uit de rechtspraak dat het minder vanzelfsprekend is voor gezinshuisouders dan voor pleegouders om een beroep te kunnen doen op het blokkaderecht (3).

Vrijwillig kader Hetzelfde zou gelden in het geval dat Stanley door zijn met gezag belaste ouder(s) in het gezinshuis (of pleeggezin) van Robbert in Hetty zou zijn geplaatst. We spreken dan van het vrijwillige kader. Ook in dat geval zou(den) de ouder(s) met gezag na een jaar het verblijf van Stanley niet mogen beëindigen zonder toestemming van de gezinshuisouders (of pleegouders) Robbert en Hetty. Ook de met gezag belaste ouder(s) moet(en) de kinderrechter verzoeken om weer voor Stanley te mogen zorgen. Maar ook in dit geval zal de rechter niet zo vanzelfsprekend uitgaan van het blokkaderecht voor de gezinshuisouders als voor de pleegouders. Als de voogd (of in het vrijwillige kader: de ouder met gezag) toch van mening is dat het blokkaderecht niet geldt voor gezinshuisouders en géén toestemming verzoekt om de verblijfplaats van Stanley te mogen beëindigen, kunnen de gezinshuisouders zelf een procedure starten. Met een kort geding kunnen ze beëindiging van het verblijf van Stanley (proberen) te voorkomen. Ondertoezichtstelling Weer even terug naar de situatie van Robbert en Hetty als pleegouders. Ook voor wijziging van het verblijf van Stanley - langer dan een jaar in geval van een ondertoezichtstelling (OTS) - is toestemming nodig van de kinderrechter. Er mag vanuit worden gegaan dat dit ook geldt voor de situatie waarin Robbert en Hetty gezinshuisouders zijn van Stanley. In de praktijk blijkt dat de gecertificeerde instelling de kinderrechter om toestemming verzoekt tot wijziging van het verblijf, ook als het gaat om verblijf van het kind in een gezinshuis van een jaar of langer (4). Dit geldt dus niet alleen voor pleeggezinplaatsingen.

Belanghebbenden Pleegouders zijn belanghebbenden in procedures die betrekking hebben op hun pleegkind dat zij een jaar of langer verzorgen en opvoeden. In de praktijk blijkt dat ook gezinshuisouders als belanghebbenden door de rechter worden opgeroepen in procedures die betrekking hebben op hun gezinshuiskind dat zij een jaar of langer verzorgen. Dit gebeurt in de praktijk lang niet altijd automatisch. Gezinshuisouders doen er dus goed aan zich actief als belanghebbenden kenbaar te maken bij de rechter. Dit kan door voorafgaand aan de zitting te bellen met de rechtbank of door de rechtbank een brief te schrijven. Samengevat Voor pleegouders staat vast dat na een jaar verzorging en opvoeding van het pleegkind er toestemming van de kinderrechter nodig is om het verblijf te mogen beëindigen. Voor gezinshuisouders is dit recht minder vanzelfsprekend, omdat family-life van het kind met de gezinshuisouders volgens de rechtspraak niet altijd vanzelfsprekend is. Het zal van de omstandigheden van het geval afhangen of dit voor hen ook geldt (2). Uit de uitspraak van het hof is niet op te maken aan welke omstandigheden moet worden gedacht. Als de gezinshuisouders het niet eens zijn met een overplaatsing van het kind na een jaar of langer, dan doen zij er goed aan om in ieder geval een beroep te doen op het blokkaderecht.

Mariska Kramer

Advocaat Mariska Kramer maakt zich sterk voor het belang van het (pleeg)kind. In haar advies- en procespraktijk staat ze pleegouders bij en adviseert ze pleegzorgaanbieders en gecertificeerde instellingen. Ook geeft ze lezingen en cursussen over de rechtspositie van het (pleeg)kind en pleegouders.

Helpdesk voor pleegouders

Voor gratis juridisch advies, ook over de rechten van pleegkinderen, kun je terecht bij de NVP-helpdesk. De helpdesk van de NVP helpt je verder! We bieden een luisterend oor, denken met je mee en geven (juridisch) advies.

VOETNOTEN

1. De hoofdregel is: het verblijf van een pleegkind dat langer dan een jaar in een pleeggezin woont, mag niet zonder toestemming van de (kinder)rechter worden beëindigd.

2. Een gezinshuis is een kleinschalige vorm van hulp en zorg voor uithuisgeplaatste kinderen en jongeren. Gezinshuisouders (echtpaar, samenwonend stel of alleenstaand) vangen hen op in hun gezin in een normale leefomgeving. Gezinshuisouders vormen 24/7 de vaste basis en bieden professionele begeleiding.

3. In de rechtspraak wordt wisselend omgegaan met gezinshuisouders als het gaat om het vereiste van vervangende toestemming (blokkaderecht). Het hof Arnhem-Leeuwarden (ECLI:NL:GHARL:2021:5961) besloot op 17 juni 2021 in een zaak dat gezinshuisouders als professionele aanbieder van jeugdhulp in principe geen blokkaderecht hebben. Het hof sluit echter tegelijkertijd de mogelijkheid van family-life niet uit, maar geeft aan dat er sprake moet zijn van bijzondere omstandigheden. Het hof maakt in de uitspraak niet concreet aan welke omstandigheden er moet worden gedacht. Deze bijzondere omstandigheden waren in deze zaak volgens het hof niet naar voren gebracht.

4. Zie rechtspraak.nl.

Hoe verder na seksueel misbruik?